Sinds 2017 heeft een koppel slechtvalken (Falco peregrinus) zich helemaal bovenin de klokkentoren van het stadhuis van Sint-Gillis genesteld. Er is een speciaal voor deze soort ontworpen nestkast geplaatst om hen een veilige en geschikte broedplaats te bieden. Als je omhoog kijkt, zie je de ingang van deze nestkast, discreet geïntegreerd in de architectuur van het gebouw.
De aanwezigheid van deze iconische roofvogels in het hart van de stad biedt een geweldige kans om de lokale biodiversiteit te ontdekken en de rol van de natuur in de stad beter te begrijpen.
Een spectaculaire roofvogel
De slechtvalk is een roofvogel die tijdens de vlucht jaagt. Hij spoort zijn prooien vanuit de lucht op, vliegt omhoog en stort zich vervolgens in een indrukwekkende duikvlucht op hen neer met een snelheid die kan oplopen tot bijna 400 km/u, waarmee hij het snelste dier ter wereld is.
Zijn dieet bestaat bijna uitsluitend uit vogels die hij tijdens de vlucht vangt. In stedelijke gebieden jaagt hij voornamelijk op duiven en parkieten, maar ook op mussen en trekvogels tijdens de trek. Wees dan ook niet verbaasd als je tijdens een wandeling in Sint-Gillis de resten van een prooi tegenkomt. Zorgen hoef je je echter niet te maken, predatie is namelijk een natuurlijk onderdeel van het ecologisch evenwicht.
Opvallend is dat het vrouwtje aanzienlijk groter is dan het mannetje. Aangezien het mannetje ongeveer een derde kleiner is, wordt hij ook wel een tarsel genoemd. Dat verschil in grootte komt ook tot uiting in hun prooi, waarbij het mannetje doorgaans op kleinere vogels jaagt dan het vrouwtje.
Valken observeren in Sint-Gillis
Als je omhoog kijkt, kun je de slechtvalken van Sint-Gillis regelmatig zien: alleen, als koppel of vergezeld van hun jongen, afhankelijk van de tijd van het jaar.
Elk jaar, vanaf half februari, begint de voortplantingscyclus opnieuw:
- baltsgedrag en paren,
- eieren leggen,
- broeden,
- uitkomen van de eieren,
- grootbrengen van de jongen,
- en tot slot uitvliegen van de jongen.
Tijdens deze periode zijn de valken bijzonder goed zichtbaar, omdat de ouders veel heen en weer vliegen om hun jongen te voeden.
Het kan gebeuren dat een jong uit het nest valt voordat het goed kan vliegen. Grijp in dat geval nooit zelf in. Neem contact op met het Centre de Soins pour la Faune Sauvage op 02 521 28 50: een erkende professional zal de vogel opvangen en terugplaatsen in de nestkast. Verkeerd handelen kan het leven van het dier in gevaar brengen.
Slechtvalken laten ook van zich horen. Hun typische roep, vaak schril en repetitief, is vooral tijdens het broedseizoen goed te horen.
👉 https://www.oiseaux.net/oiseaux/faucon.pelerin.html
Een mooie terugkeer in Belgïe
Le retour du faucon pèlerin en Belgique est l’une des grandes réussites de la protection de la biodiversité.
Au cours du XXᵉ siècle, l’espèce a frôlé l’extinction en Europe. Les pesticides utilisés en agriculture contaminaient leurs proies, entraînant l’empoisonnement des adultes et fragilisant les coquilles des œufs. À partir des années 1970, l’interdiction progressive de ces substances et la mise en place de directives européennes de protection des oiseaux sauvages ont permis à l’espèce de se rétablir.
C’est ainsi qu’un premier couple est revenu nicher en Belgique en 1994. Aujourd’hui, on compte à peu près 300 couples nicheurs dans le pays, y compris en milieu urbain (15 en Région de Bruxelles Capitale), où les bâtiments élevés remplacent les falaises naturelles.
👉 Meer info : Valken voor iederen
Waarom de slechtvalken ringen?
De terugkeer van de slechtvalk in België is een van de grote successen op het gebied van de bescherming van de biodiversiteit.
In de 20ᵉ eeuw was de soort bijna uitgestorven in Europa. De gebruikte pesticiden in de landbouw tastten hun prooien aan, met vergiftiging van de volwassen dieren en kwetsbare eierschalen tot gevolg. Vanaf de jaren 1970 zorgde het geleidelijke verbod op deze stoffen en de invoering van Europese richtlijnen ter bescherming van wilde vogels voor een herstel van de soort. In 1994 keerde het eerste koppel terug naar België om te broeden. Vandaag zijn er ongeveer 300 broedparen in het land, ook in stedelijke omgevingen (vijftien in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), waar hoge gebouwen de natuurlijke rotswanden vervangen.
In Sint-Gillis zijn de twee volwassen broedvogels geringd, waardoor we meer inzicht krijgen in hun verleden en waar ze vandaan komen. De jongen worden ook jaarlijks geringd, gewogen en er wordt een donsstaal genomen voor wetenschappelijke analyse.
Ringen in 2025 (door Didier Vangeluwe)
Vredig samenleven
De aanwezigheid van slechtvalken in Sint-Gillis is het resultaat van jarenlange inspanningen om de natuur te beschermen. Door enkele eenvoudige regels in acht te nemen — op afstand observeren, niet ingrijpen, ongewone situaties melden aan de bevoegde autoriteiten — kan iedereen een echte bijdrage leveren aan het behoud van deze opmerkelijke soort.
Wat echter vooral belangrijk is om de soort te beschermen, is het verminderen en stoppen van het gebruik van giftige stoffen zoals pesticiden, die het milieu vervuilen. Die schadelijke stoffen doorlopen de voedselketen en kunnen de roofvogels aan de top van die keten vergiftigen, hun voortplantingsvermogen aantasten en hun populaties in gevaar brengen.
Slechtvalken herinneren ons eraan dat de stad een toevluchtsoord voor biodiversiteit kan zijn, op voorwaarde dat we gezonde leefomgevingen in stand houden, zowel in de stad als op het platteland. Laten we de tijd nemen om omhoog te kijken, onze leefwijze onder de loep te nemen en deze ruimte te delen met de levende natuur.
Jaar na jarr in Saint-Gilles
2026
Dit jaar markeert een onverwachte verandering. Het koppel dat de voorbije jaren aanwezig was, werd niet waargenomen en het is niet bekend wat er met hen gebeurd is. De nestkast in het belfort wordt nu bezet door een koppel afkomstig van de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, een ongebruikelijke verplaatsing voor deze soort, die normaal zeer trouw is aan haar broedplaats.
Goed nieuws echter: er werd een jonge slechtvalk geboren die in goede gezondheid lijkt te verkeren, een teken van een succesvolle voortplanting voor dit koppel, dat er tot nu toe moeite had om zijn broedsels groot te brengen.
2025
Het koppel is al meerdere jaren aanwezig in Sint-Gillis en brengt zijn jongen met succes groot.
- Het mannetje is afkomstig van de site Solbosch en werd geboren in 2022.
- Het vrouwtje werd in het voorjaar van 2015 geringd in Dohan en broedt sinds 2017 in Sint-Gillis.
De site van het belfort wordt stabiel en productief bezet.
2017
Installatie van de nestkast in het belfort van het gemeentehuis.
