Een zingende mus in een steigergat, een gierzwaluw die snel naar zijn nest in een oude kroonlijst terugvliegt, een bij vol stuifmeel die in een muurspleet verdwijnt … Allemaal waarnemingen van de stadsfauna in volle actie. Heel wat dieren leven met ons, dichtbij ons, en soms al heel lang zonder dat we het echt beseffen.
Biodiversiteit in de stad
De stad, een door de mens gecreëerde omgeving bij uitstek, is van groot belang voor veel wilde diersoorten: rijkelijke aanwezigheid van voedselbronnen, afwezigheid van grote roofdieren, mildere temperaturen …
Met de sedentarisatie van de mens hebben wilde diersoorten die vroeger nestelden in holtes in de natuurlijke omgeving, bijvoorbeeld op rotswanden, hun intrek genomen in de vele onopvallende scheuren, barsten, craquelures en spleten van gebouwen en door mensen aangelegde infrastructuur. Hierdoor zijn onze steden uitgegroeid tot de favoriete omgeving van sommige soorten, zoals bepaalde vleermuizen, vogels en insecten. Alle gebouwen hebben mogelijk holtes die interessant zijn voor de fauna in het algemeen en vogels in het bijzonder: steigergaten, vernauwd houtwerk bij kroonlijsten of gevelpannen, ventilatiepijpen, enz. Het aantal van die holtes varieert naargelang het gebouw nieuw of verouderd is en hangt af van de gebruikte bouwmaterialen of bekledingssoorten. Mussen, roodstaarten en andere kleine bewoners van onze steden vinden hun eigen weg in al deze hoekjes en gaatjes en lege ruimtes (lees hierover ons boekje over holenbroeders).
Helaas zien we in Brussel, net als in alle Europese steden, al enkele decennia een zeer duidelijke achteruitgang van alle diersoorten die afhankelijk zijn van de bebouwing. Met een afname van 95% van zijn populatie in het Brusselse Gewest sinds 1995 is de huismus (Passer domesticus) (ontdek ons project over mussen) de meest voorkomende standvogel waarvan de achteruitgang veruit het meest uitgesproken is. Terwijl hij in de tijd van onze grootouders alomtegenwoordig was, is hij nu het symbool geworden van de mobilisatie van de burgers voor de bescherming van vogelsoorten die afhankelijk zijn van bebouwing (bekijk de video over de mussengroep van Sint-Gillis). Hetzelfde geldt voor vleermuizen, waarvan de populaties sinds de jaren 1950 zijn afgenomen. Zo komt de gewone dwergvleermuis vandaag bijvoorbeeld twintig keer minder voor. De verdwijning en/of verandering van hun jachtterrein, potentiële holen en gebrek aan voedsel zijn grote bedreigingen voor het dier.
Levende habitat
Tijdens renovatiewerkzaamheden aan een gebouw worden onvermijdelijk heel wat holtes gedicht. Zowel bij renovatie- als nieuwbouwprojecten moet er voor de energieprestatie van gebouwen gebruik worden gemaakt van isolatietechnieken die onze huizen ongeschikt maken voor de dierenwereld en elke vorm van samenleven met wilde dieren.
Hoe kunnen we de renovatie van onze huizen en de isolatievereisten dan verzoenen met de bescherming van wilde dieren die afhankelijk zijn van de bebouwing?
Zin om met hen samen te leven ?
Hoe kan je je kroonlijst renoveren of isoleren, en tegelijk de holenbroeders blijven verwelkomen? Er zijn verschillende oplossingen mogelijk, sommige heel eenvoudig, andere ietwat complexer.
Beloftes en acties van de gemeente
De dienst Klimaat en Biodiversiteit van de gemeente, gevestigd in het MaisonEcoHuis, heeft van Leefmilieu Brussel een subsidie ontvangen om te sensibiliseren en concrete acties te ondernemen in het belang van de levende habitat. Die subsidie werd twee jaar (2021 en 2022) verstrekt maar de dienst Klimaat en Biodiversiteit blijft vandaag verder investeren. In samenwerking met de groepen ‘Mussen en Gierzwaluwen’ moet dit project de inwoners van Sint-Gillis, architecten en aannemers bewust maken van de aanwezigheid van deze holenbroeders via een boekje met technische oplossingen, en tegelijk concrete actie ondernemen door holtes te voorzien.
De vzw Mussen & Biodiversiteit heeft enkele projecten begeleid en advies gegeven.
School 4 Saisons
Als eerste actie hebben we twintig steigergaten voor gierzwaluwen en mussen aangebracht in de gemeenteschool 4 Saisons (Bethlehemplein). Aangezien de kroonlijsten en het dak van de school aan renovatie toe waren, hebben we van de gelegenheid gebruikgemaakt om de steigergaten en ook de deksels te analyseren.
We hebben twee oplossingen gevonden. Het idee was om ze allebei te testen en te zien of de ene beter werkt dan de andere. De eerste is het maken van een vluchtgat in het deksel zelf, de tweede oplossing is om het deksel 3,5 cm te open te laten. Met die twee oplossingen konden de gierzwaluwen en mussen via de holte binnenvliegen, en konden de deksels worden vervangen (ze worden ook geschilderd, deksels die ontbreken worden vervangen). Een fraai project dat renovatie verzoent met de opvang van gierzwaluwen en mussen.
Dethystraat
We hebben ook werkzaamheden uitgevoerd aan een privéwoning. Gezien de geplande renovatie van de kroonlijst en de gevel hebben we van de gelegenheid gebruikgemaakt om ook de steigergaten aan te passen. Onze inspanningen werden enkele jaren later beloond toen een koppel mussen in een van de holtes een nest bouwde.
Voormalige ECAM-site
Tijdens de grote renovatie van de voormalige ECAM-site (tussen de Théodore Verhaegenstraat en de Schietbaanstraat) hebben we voorgesteld om een van de kroonlijsten van een van de gebouwen aan te passen. In de kroonlijst hebben we twaalf vlieggaten voor gierzwaluwen aangebracht.
Pierre Pauluspark
Bij de renovatiewerkzaamheden aan het park en de boulodroom hebben we de aannemers gevraag om nestkasten (met twee holtes) aan te brengen in een van de muren van de boulodroom met uitzicht op het park.
Zin om je steentje bij te dragen ?
De Groep Mussen is altijd op zoek naar enthousiaste nieuwe leden, vooral voor de mussentelling in Sint-Gillis. Heb je interesse? Neem contact met ons op!
Er is ook een werkgroep rond leende habitats. Interesse? Neem dan gerust contact met ons op! De groep bestaat uit architecten, ornithologen en burgers.
Meer informatie over de informatiebladen over Leefmilieu Brussel
Inrichtingen voor de zwarte roodstaart
Kasten voor de gewone dwergvleermuis – Nieuwe versie binnenkort beschikbaar
Nestkasten voor de gierzwaluw
Huismus
Klimplanten: klimop
De ideale voorzieningen voor insecten
Een doordachte verlichting, minder schadelijk voor de fauna