De Aziatische hoornaar (Vespa velutina), die sinds 2023 steeds vaker in België voorkomt, is een invasieve soort waarvan de verspreiding nauwlettend in het oog moet worden gehouden. Deze neef van de Europese hoornaar vormt een bedreiging voor de lokale biodiversiteit, vooral voor de populaties van honingbijen en wilde bijen.
In Sint-Gillis werken de gemeente en de dienst Klimaat en Biodiversiteit momenteel samen met Leefmilieu Brussel om een project voor het evenwichtige beheer van deze soort op te zetten. Er zijn valdeksels beschikbaar (van maart tot mei) voor burgers die willen helpen bij het monitoren van de Aziatische hoornaar.
🐝 Europese hoornaar vs. Aziatische hoornaar
In onze gebieden komen zowel de Europese als de Aziatische hoornaar voor, en het is nuttig om ze van elkaar te kunnen onderscheiden. De Europese hoornaar, die groter en geelbruin is, is een inheemse soort die een nuttige rol speelt in de natuur en over het algemeen niet agressief is tegenover de mens.
De Aziatische hoornaar, die donkerder is en gele poten heeft, is een invasieve soort die een potentiële bedreiging vormt voor inheemse insecten, met name voor honingbijen.
Een hoornaar afkomstig uit het Aziatische continent
De Aziatische hoornaar, ook wel geelpotige hoornaar genoemd, dankt zijn naam aan zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied, gelegen in Zuidoost‑Azië — en uiteraard niet aan zijn kleur. Hij behoort tot de zogenaamde “invasieve uitheemse soorten”, een officiële term die op regionaal en Europees niveau wordt gebruikt om soorten aan te duiden die buiten hun natuurlijke leefgebied zijn geïntroduceerd en daardoor ecosystemen kunnen verstoren.
Dat deze soorten vandaag bij ons voorkomen, is in de eerste plaats het gevolg van menselijke activiteiten en de geglobaliseerde uitwisseling. Door mee te reizen met goederen en via onze verplaatsingen dragen wij bij aan deze introducties.
Wanneer ze zich eenmaal gevestigd hebben, passen deze soorten zich aan, ontwikkelen ze zich verder en gaan ze interacties aan met hun nieuwe omgeving, soms ten nadele van lokale soorten. Het is belangrijk om ze niet te demoniseren: ze volgen eenvoudigweg hun eigen dynamiek van leven en overleving. Maar het is even essentieel om onze verantwoordelijkheid op te nemen en, indien nodig, beheersmaatregelen te treffen om de ecologische evenwichten te bewaren.
Primaire en secundaire nesten
Aan het begin van de lente ontwaken de toekomstige koninginnen uit hun winterslaap. Over een periode van acht weken maken ze hun primaire nest (ter grootte van een golfbal) en beginnen ze hun eerste eieren te leggen. In die periode vliegt de toekomstige koningin veelvuldig heen en weer tussen haar primaire nest en plekken met bloemen om nectar en stuifmeel te verzamelen (om de toekomstige jonge larven te voeden).
Later (rond juni), wanneer het nest te vol raakt, verhuist de kleine kolonie naar een groot nest (80 cm tot 1 m), meestal hoog in de bomen. Vanaf dat moment gaat de koningin niet meer naar buiten en legt ze eitjes in het nest, terwijl de werksters heen en weer vliegen om de kolonie te bevoorraden.
🎯 Vangen: hoe en waarom?
Het vangen van de Aziatische hoornaar moet met de nodige voorzichtigheid gebeuren. Het doel is niet om de insecten massaal uit te roeien, maar om vroeg in het voorjaar de koninginnen op te sporen om de bouw van nieuwe nesten te beperken.
Enkele belangrijke principes:
✔️ Gerichte vangst
Het vangen moet in het vroege voorjaar (maart-mei) gedurende acht weken gebeuren, omdat de koninginnen in die periode op zoek zijn naar een plek om een nest te bouwen. De start van het vangseizoen wordt bepaald door het weer en begint officieel wanneer Leefmilieu Brussel groen licht geeft.
In de zomer en de herfst is het niet aangeraden om hoornaars te vangen, omdat er dan veel nuttige en inheemse soorten worden gevangen zonder echt effect op de dynamiek van de kolonies.
In de late herfst kunnen vallen worden geplaatst in kwetsbare gebieden waar hoornaars een probleem vormen, zoals in een natuurreservaat of in de buurt van bijenkorven.
✔️ Selectieve vallen
De valdeksels van de gemeente Sint-Gillis zijn ontworpen om het vangen van niet-doelsoorten te beperken. Ze mogen alleen worden gebruikt volgens de meegeleverde instructies.
De vallen zijn zo ontworpen dat kleine insecten eruit kunnen en grotere insecten er niet in kunnen.
De spons in de bokaal wordt gedrenkt in het lokmiddel (donker bier of bier met limonade + witte wijn + rode vruchtensiroop) waardoor de insecten op de spons kunnen gaan zitten en niet verdrinken.
✔️ Ethisch vangen
Een nuttige en ethische vangst met correct gebruikte vallen vraagt enige toewijding:
- De vallen moeten idealiter elke dag worden leeggemaakt en maximaal om de 48 uur.
- Het lokaas moet uiterlijk om de zeven dagen worden vervangen (drie dagen bij temperaturen boven 25°C).
- De val mag niet in direct zonlicht worden gezet, omdat de insecten door oververhitting onvruchtbaar worden.
- Plaats de val terug op dezelfde plaats.
- Insecten gevangen? Dit moet je doen in de volgende drie situaties:
- Enkel Aziatische hoornaars: plaats de val een nacht in de vriezer, verwijder de dode hoornaars, vul de pot bij met lokmiddel en plaats de val terug.
- Alleen niet-doelsoorten: open de pot, laat de insecten vrij en plaats het pot terug nadat je de val indien nodig hebt bijgevuld met lokmiddel.
- Aziatische hoornaars EN niet-doelsoorten: verdoof alle insecten door de pot in de koelkast te plaatsen (max. 1 uur bij 4°C), laat niet-doelsoorten vrij na de verdoving en neem alle nodige voorzorgsmaatregelen om het risico op steken te vermijden. Druk de Aziatische hoornaars plat of leg ze in de vriezer (meer dan 12 uur).
- Er wordt ook gevraagd om een overzicht van de gevangen horzels bij te houden.
De val moet worden geplaatst op een plek waar geen mensen komen, om het risico op steken te vermijden.
Elke vrijwillige vanger moet een overeenkomst ondertekenen. De val van de gemeente moet aan het einde van het seizoen worden teruggegeven.
Wil je bij je thuis een val opzetten en beheren? Neem contact met ons op via maisonecohuis@stgillis.brussels
⚠️🐝 Een nest melden
Het plaatsen van vallen alleen is niet voldoende: het opsporen en vernietigen van nesten door professionals blijft de meest doeltreffende maatregel. Probeer nooit zelf een nest te vernietigen omdat het gevaarlijk is (hoornaars zijn niet agressief maar worden het als je te dicht bij hun nest komt).
Aandachtspunten bij het melden van een nest:
- Controleer of het wel degelijk een nest van de Aziatische hoornaar is… en geen nest van een ekster, een maretak, enz. Zo voorkom je dat de administratieve diensten en ongediertebestrijders voor niets worden ingeschakeld.
- Controleer of het nest actief is. Winternesten worden verlaten en het volgende jaar niet opnieuw gebruikt. Controleer ook of het nest als niet onschadelijk is gemaakt.
Ik zie een nest > Ik controleer of het een nest van hoornaars is > drie mogelijke situaties:
- Als er sprake is van een levensbedreigende noodsituatie, een ernstig en dringend gevaar (een directe en levensbedreigende bedreiging of een bedreiging die een plaats onbewoonbaar maakt) neem je contact op met de brandweer door 112 te bellen.
Houd er rekening mee dat de brandweer het recht heeft om de begunstigde(n) van een niet-spoedeisende interventie te factureren op basis van de bevindingen van het opgeroepen team. - Als het nest in de openbare ruimte hangt (een boom in de straat, park, openbaar gebouw):
==> meld het op Fix My Street of neem contact met ons op via openbareruimte@stgillis.brussels.- Volgens de locatie van het nest, de hoogte ervan en de toegankelijkheid, zullen de gemeentelijke diensten hun best doen om snel in te grijpen (weet dat als het nest zich op meer dan 7 meter van een woonzone bevindt, het niet noodzakelijk geneutraliseerd hoeft te worden als de technische beperkingen een eenvoudige interventie niet toelaten).
- Het nest bevindt zich op privéterrein (tuin, gevel, enz.):
- Meld nesten op Vespa Alert
- De eigenaar van het terrein moet een beroep doen op een professionele insectenverdelger. Let op: elke eigenaar is verantwoordelijk voor het verwijderen van nesten op zijn eigen terrein.
*Hoe encoderen op FixMyStreet ?
Selecteer het adres > ga verder met de melding > kies de rubriek Natuur > en vervolgens de rubriek Wespennesten, hoornaars of bijen.
Geen enkele tussenkomst nodig:
- Voor vliegende hoornaars (geen nest in de buurt waargenomen).
- Voor verlaten nesten en neste in ontbinding (d.w.z. waargenomen tussen november en april-mei: deze nesten zullen niet gebruikt worden door een nieuwe kolonie).
🔍Nuttige bronnen en links
- De Aziatische hoornaar herkennen
Volledige fiche: Aziatische horzel – renature.brussels - Bijdragen aan het evenwichtige beheer van de Aziatische hoornaar
Alle informatie op de website renature.brussels - Lijst van verdelgers in Brussel
Lijst van verdelgers die in Brussel actief zijn – renature.brussels - Feit of fabel?
De Aziatische hoornaar: feit of fabel! – Burgerblog, Leefmilieu Brussel
📍Een observatie melden
Heb je een Aziatische hoornaar gezien?
Jouw melding is van groot belang om de evolutie van deze soort in België te volgen.
➡️ Meld je observatie op Waarnemingen.be, het referentieplatform voor de opvolging van fauna.